Betekst - Blog

Etymologie | Iemand de zwartepiet toespelen

Vandaag in Distrifood, de onafhankelijke nieuwssite voor supermarkten: Zwarte Piet-haters richten pijlen op Albert Heijn. Ze spelen Albert Heijn letterlijk de zwartepiet toe, maar waar komt die laatste uitdrukking eigenlijk vandaan?

'Iemand de zwartepiet toespelen’ stamt van origine uit het kaartspel ‘zwartepieten’. De schoppenboer heet zwartepiet en meer dan dat is er niet. Degene die blijft zitten met de schoppenboer, verliest het spel en is de zwartepiet.

Tieperdetiep hoera!

Betekst bestaat 5 jaar!

Wie heeft die tijd toch leren vliegen. Dit jaar bestaat mijn tekstbureau alweer 5 jaar. Een allereerste lustrum dat ik uiteraard niet onopgemerkt voorbij laat gaan.

  • Maandagochtend 29 juni gaan er 300 puzzelballonnen de lucht in. Vind je een ballon met een prijspuzzelkaartje en weet je de puzzel op te lossen, dan kun je kans maken op een Betekstpakket. Vind je een prijspuzzelkaartje zonder ballon, dan mag je ook meedoen!
  • Daarnaast geef ik de komende weken nieuwe Nederlandse woorden weg. Deze woorden kun je op verschillende boekverzamelplaatsen in Alkmaar vinden. Ik zal af en toe zo'n vindplaats op Facebook publiceren. Misschien is er ook een bij jou in de buurt.
  • Als klap op de vuurpijl doneert Betekst in oktober van dit jaar (2015) €500,- aan twee taalprojecten in de regio. Meer hierover volgt binnenkort via deze website en de Facebookpagina.

Wil je op de hoogte blijven van alle feestelijkheden, volg Betekst op Facebook. Wil je zeker weten dat je niets mist, zorg er dan voor dat je 'Meldingen ontvangen' aanvinkt in het 'vind ik leuk'-uitklapmenu.

 

Schrijverspijn

Ken je dat? Je bent bezig met een schitterend project. Je hebt een kleine, maar wezenlijke rol. Je levert je bijdrage en daarmee houdt jouw invloed op. Je kunt alleen nog maar wachten op het eindproduct en hopen dat het goed is. Soms duurt dat wachten zo lang, dat je gaat twijfelen aan je eigen bijdrage.

Aptoniem

Een aptoniem (aptus = geschikt | onuma = naam) is een (achter)naam die overeenkomt met de dagelijkse bezigheden van de drager van die naam. Ligtelijn heten en dan dieetpsycholoog zijn is hier een mooi voorbeeld van.

Hoe ik tekstschrijver werd

Leren lezen

Lezen, dat kon ik al voordat ik naar school ging. Mijn ouders lazen heel veel voor en hielden er een soort karaokestijl op na. Ze lieten hun vinger meebewegen langs de regel die voorgelezen werd. Zo gebeurde het dat ik letters en woorden leerde kennen. Zo gebeurde het dat ik - min of meer per ongeluk - leerde lezen

Geschiedenisleraar

Het miezert en ik moet op de fiets naar huis. Ik loop langs een bakker en baan me een weg door de smekende meeuwen, bietsende duiven en kaaiende kraaien. Aangekomen bij de parkeerplek kijk ik op. Een gedistingeerde man van ver voorbij de pensioengerechtigde leeftijd is bezig zijn pijp te stoppen.

Hikvorm

Na een paar wijntjes schrijf ik alles in de hikvorm

Ziekelijk gezond | orthorexia nervosa

Anorexia is uit, orthorexia is in. Orthos = recht of juist + orexis = eetlust + nervosa = van psychische aard. Patiënten die lijden aan orthorexia nervosa zijn ziekelijk gefixeerd op gezond eten. Kwaliteit van voedsel en kwaliteit van leven hangen nauw met elkaar samen. Alleen het allergezondste eten is goed genoeg; vlees, vis, graan, zuivel en vetten worden in de ban gedaan.

Orthorexia is nog geen officieel erkende ziekte – het is nog niet eens een officieel erkend woord – maar het is hard op weg een groot maatschappelijk probleem te worden.

De daad bij het woord

Thuis! Ik stap uit de auto, open de voordeur en zie op de mat een grote envelop liggen met 4 meneren erop. Oscar, Maurice, Bram en Ronald kijken me vol vertrouwen aan. De een houdt van legervoertuigen. De ander heeft een grote liefde voor Tesla’s. Weer een ander leest en jazz’t er lustig op los

Vervangen met, door of voor

Onlangs las ik een artikeltje in de Metro over een app die alledaagse woorden in sms’jes vervangt door interessantere synoniemen. De titel: “Deze app vervangt dagdagelijkse woorden in je sms’en met geleerde termen”. Dagdagelijks … is dat wel een woord? Ja, zegt de Van Dale, het is een leenvertaling ontleend aan het Duitse tagtäglich.

Wanner

Het gebeurt me wel vaker dat ik snel even iets op de mail wil zetten en ik vervolgens ergens in dat iets een onopgemerkte tikfout verstuur. Net ging het bijna mis met het woordje wanner. Outlook vond dit namelijk een prima woord en dat terwijl ik gewoon wanneer wilde gebruiken. 

Wanner

Wanner is de overtreffende trap van het woord wan; onvolkomen, verkeerd, schadelijk, nutteloos, slecht. Daarmee is de betekenis van wanner;onvolkomener, verkeerder, schadelijker, nuttelozer, slechter. Als voorvoegsel is wan- volop in gebruik. Denk aan wanbetaler, wangedrag of wanprestatie. Als attributief bijvoeglijk naamwoord is het behoorlijk in vergetelheid geraakt. Ooit gehoord van: de wanne kant van het hout?

In het vervolg let ik extra op wanneer ik wanneer typ en ook wanneer ik wanner typ!

Tovereenkomst

Zeer onwaarschijnlijke overeenkomst die als door een wonder toch tot stand is gekomen en waarvan iedereen zich afvraagt hoe dit mogelijk is.

Veel gestelde vragen

Daar stond het dan. Een rood golflijntje onder het woord veelgestelde. Helemaal fout dus volgens Word. Helemaal niet, volgens mij. Ik ging op onderzoek uit in een aantal veel geraadpleegde boeken en bronnen. 

Veelgestelde vragen

Van het Groene Boekje mag het niet; veelgestelde. Van het Witte Boekje mag het wel. Van de Van Dale mag het ook wel. Het woord veelgesteld werd in 2004 voorlopig toegevoegd en staat er tot op de dag van vandaag in. Onze Taal vindt het ook prima en zelfs Google geeft – wanneer ik zoek op ‘veel gestelde’ – het woord 'veelgestelde' als goedbedoelde suggestie!

Zwijgen is

Zwijgen is niet vanzelfsprekend

Omschrijven of beschrijven

Gisteren redigeerde ik een tekst waarin stond: “Ik heb dat beschreven als de situatie waarin een medewerker die arbeidsongeschikt is toch aan het werk gaat.” Mijn oog viel op het woordje beschreven en ik vroeg me af of omschreven beter zou passen. 

Beschrijven

  • een voorstelling van iets geven in woorden, door opsomming van kenmerken en bijzonderheden
  • een omschrijvende opsomming geven

Omschrijven

  • in nadere bijzonderheden beschrijven, (nauwkeurig) bepalen
  • de zin ervan breder, althans in andere termen uitdrukken

Conclusie

Wanneer je iets beschrijft, geef je dus een omschrijvende opsomming en wanneer je iets omschrijft geef je een bijzondere beschrijving.

Dat maakt een omschrijving nauwkeuriger dan een beschrijving en die zin, die laat ik zo.

Opvliegend karakter

Mensen met een opvliegend karakter kunnen verrassend laag-bij-de-gronds zijn

Whirlpools zesde zintuig

Het is 1999

De film The Sixth Sense gooit wereldwijd hoge ogen. De bovennatuurlijke thriller werd geschreven en geregisseerd door M. Night Shyamalan en is destijds genomineerd voor zes Oscars in de categorieën: beste film, beste regisseur, beste scenario, beste montage, beste bijrolspeelster (Toni Collette) en beste bijrolspeler (Haley Joel Osment). 

De film kreeg meer dan dertig internationale filmprijzen; waaronder drie BAFTA Awards, twee Saturn Awards, een Bram Stoker Award én een Nebula Award voor het beste scenario, twee Golden Satellite Awards, twee People’s Choice Awards, een Golden Screen en een gouden Bogey Award.

Het is 2015

Whirlpool komt met een nieuwe lijn aan witgoed en besluit deze te sieren met de assortimentstitel: 6th Sense. Ben ik de enige die dit een vreemde combinatie vindt? Waarschijnlijk. Zelf doen ze er niet zo moeilijk over, gezien de reclame-uitingen die me online opvielen. De toverende dame zou zo maar een heuse geest kunnen zijn …

Vreemde keuze van Whirlpool, vreemde zienswijze van mij, briljante campagne? Wie het weet, mag het zeggen.

Over meelopers

Meelopers hebben nooit het gevoel dat er iets tegenzit

Head & shoulders gooit het roer om 

Geloof het of niet … Het hebben van roos is in! Misschien omdat het zo leuk oplicht in blacklight. Misschien omdat je er een zekere nonchalance mee uitstraalt. Misschien omdat roos het nieuwe jessica is. Wie zal het zeggen? Feit blijft, heb je geen zichtbare roos, dan hoor je er in 2014 domweg niet bij! Daarom komt head & shoulders dit jaar met een verbazingwekkend innovatief en enerverend nieuw roosbevorderend product.  

Roos is het nieuwe Jessica

Er was een tijd dat je head & shoulders gebruikte om van je roos af te komen. Die tijd ligt in 2014 ver achter ons. Head & shoulders verlaat het sinds 1950 zorgvuldig gebaande roosvrije pad en gooit het roer radicaal om. Roosloos is uit. Roosloos is troosteloos. Roosloos is zo 2013. Omarm de schilfers op je schouders. Klop ze niet langer weg. Ook weten hoe je zo veel mogelijk roos verzamelt? Koop head & shoulders en verzeker je van een rooskleurige toekomst!

Entreecoach

Het was een drukke dag. Veel Betekstopdrachten, een intercontinentaal Skypegesprek, een discutabele lunch, een race tegen de kinderophaalklok. Er moest ergens iets fout gaan … en dat ging het ook!

Tijdens het prepareren van een goddelijk diner vond er een veel te intieme ontmoeting plaats tussen een schaar en de muis van mijn linkerhand. Het bloed spoot er nou niet direct uit, maar het leek wel enigszins te gulpen. Ik hield mijn hand onder de kraan om de schade beter te kunnen inschatten en werd een klein beetje misselijk.

Spoedeisende Hulp MCA

Met de lieve hulp van mijn buren belandde ik op de Spoedeisende Hulp van het Medisch Centrum Alkmaar. Daar kreeg ik – bij het niet kunnen tonen van een legitimatiebewijs – een hele rits administratieve vragen en twee hechtpleisters. Met het vriendelijke verzoek om me binnen twee weken alsnog te komen legitimeren, kon ik na een vakkundige plaksessie weer gaan.

Tweetrapsverrassing

Die legitimatie heeft vandaag plaatsgevonden en leverde me twee verrassingen op. De fietsenstalling kost nu 40 cent én er staan beveiligers voor de ingang. Dat laatste werd een tweetrapsverrassing, want de beveiligers bleken geen beveiligers te zijn, maar Entreecoaches …

De Entreecoach

Visualiseer dat maar eens, zo’n entreecoach. Je komt aan bij de ingang en een – al dan niet – breedgeschouderde man gaat je opeens toejuichen. “Kom op, je kunt het. Timen … timen … ja, nu is de draaideur voor jou! … Gaaaaaaaaaaaaaaaan!” En compleet lamgeslagen waggel je het ziekenhuis in om daar door een aardige gastvrouw opgevangen te worden.

Helaas. Niets is minder waar. Een entreecoach ‘houdt toezicht op (de naleving van het rookverbod bij) de entree van MCA, assisteert bezoekers en controleert de invalidenparkeerplaatsen’. Interesse? Solliciteren kan hier!